Strona archiwalna GTF (2010-2015)

GTF

Darmowy Kurs Podstaw Kompozycji - Część 2

Jan Gackowski

1. Kompozycja

Compono- składam (różne elementy w jedną całość)
Kompozycja to proces składania elementów obrazu w sposób uporządkowany i celowy w jeden obraz.
Różnie można ten proces potraktować i różne wnioski praktyczne z tego wyciągać:
1.    jako układ materialno-geometryczny (linii, plam, barw) oparty na dość ścisłych zasadach kompozycji:
•    Kompozycja symetryczna
•    Kompozycja asymetryczna
•    Kompozycja skośna

2.    Jako indywidualna twórczość dla zapełnienia pola obrazu, dla podkreślenia tematu głównego, jako „sucha” kalkulacja myślowa (walka o formę), nazywana kompozycją otwartą.

2. Kompozycja symetryczna

Kompozycję symetryczną stosujemy wtedy, gdy zależy nam na specjalnym podkreśleniu wartości tematu głównego. Wówczas wszystkie elementy leżące na lewo i na prawo od tematu głównego, rzadziej nad nim i po nim, układają się w symetryczni, aby zachować równowagę obrazu.
Symetria obrazu może być całkowita, niepełna, przybliżona.
Przybliżenie to nie rozbija układu symetrycznego, gdy obie strony symetrii nie różnią się między sobą bardziej niż 1:1, 2.
Przy układach o pełnej symetrii elementy najczęściej układają się w pole trójkąta równoramiennego, ale mogą przyjmować kształt figur bardziej urozmaiconych.
Kompozycja symetryczna nadaje obrazowi charakter statyczny (szczególnie, gdy os symetrii jest pionowa), poważny, monumentalny.
Kompozycję symetryczną (centralną) stosujemy najczęściej w fotografii portretowej.

3. Kompozycja asymetryczna

Usprawiedliwieniem dla asymetrii w kompozycji jest geneza widzenia świata otaczającego. Oko ludzie bardzo rzadko i jedynie w wyjątkowo sprzyjających warunkach, widzi symetrycznie.
Powróćmy do podziału pola obrazu, na którym widzimy cztery mocne punkty.
Odcinek dzielimy na dwie części wg wzoru:

√(a+b)/b= a/b ≈ 1:1,6

Prostokątne pole można podzielić pionowo i poziom wg wzoru, w ten sposób, że powstaną cztery punkty. Są to tak zwane punktu główne (mocne).

Jeżeli zasadnicze elementy obrazu umieścimy na przekątnej, mamy do czynienia z kompozycją asymetryczną, skośną. Jeżeli wykorzystamy jeszcze jeden punkt mocny, charakter skośny obrazu nieco się zatrze, lecz kompozycja będzie jeszcze asymetryczna. Wykorzystanie wszystkich punktów mocnych w środku obrazu doprowadzanie do kompozycji symetrycznej, centralnej.
Kompozycja asymetryczna pozwala na wprowadzenie do obrazu stosunkowo dużej ilości elementów różniących się między sobą ułatwia wykorzystanie całej prawie powierzchni obrazu, skutkiem czego wielkie, puste powierzchnie nie rażą oczu.

4. Kompozycja skośna

Kompozycja skośna występuje wtedy gdy elementy obrazu (tematu głównego) znajdują się na przekątnych pola obrazu.
Zalety tej kompozycji:
•    Pierwszy wynika z podziału pola obrazu, elementy leżą w mocnych punktach.
•    Drugą zaletą jest ekonomia tego układu, przekątna jest najdłuższą wielkością liniową
•    Najważniejszą przyczyną popularności tego układu jest jego dynamika. Linia skośna przypomina równię pochyłą, po której ciało stacza się w dół lub, gdy pochylnia jest odwrotna, unosi się do góry.

Przykłady:
•    postać ujęta pionowo – stoi, ujęta skośnie biegnie.
•    Skośne strugi deszczu oznaczają wiatr
•    Skośnie stojące drzewo symbolizuje wicher

Największy efekt dynamiczny osiągamy wtedy, gdy kąt nachylenia wynosi ok. 30 stopni w stosunku do poziomu.
Układ skośny nie musi i nie powinien pokrywać się z przekątną, bezkrytyczne stosowanie tego układu prowadzi do banału.

5. Tło

Przedmiot fotografowany znajduje się w jakimś środowisku (otoczeniu). Mamy wówczas do czynienia z tematem głównym i z tłem.
Mamy możliwość wyboru tła ze względu na :
•    Kierunek widzenia
•    Punkt widzenia
Rodzaje tła:
1.    środowiskowe, to konkretne przedmioty znajdujące się we wspólnej przestrzeni z tematem głównym,
Wybór:
•    ostro – nieostro
•    kontrastowo – miękko

2.    bezkształtne
Wybór: gładkie, czarne, szare, białe, barwne plamy ostre lub nieostre, plamy tonalne od ciemnych do jasnych.

Doświadczeni artyści fotografii mówią:
„Nie przejmuj się kompozycją tematu głównego, on sam się skomponuje. Pamiętaj skomponuj tło”

6. Oglądanie obrazu fotograficznego

Żadnego, nawet najprostszego obrazu fotograficznego, nie jesteśmy w stanie ogarnąć jednym spojrzeniem. Musimy go przez jakiś czas oglądać. Oglądanie odbywa się w pewnej kolejności, od tego zależy wartość obrazu.
Fotograf tworząc obraz foto o pewnym założeniu decyduje się na wybór tematu głównego.
Jako zasadę przyjmujemy, że wzrok oglądającego powinien przede wszystkim spoczywać na elementach tematu głównego lub w pierwszej chwili oglądania zwrócić na te elementy uwagę. Ale oprócz tematu głównego na obrazie znajdują się też inne elementy, niejednokrotnie w większej ilości.
Wobec tego przyjrzawszy się tematowi głównemu zwracamy wzrok na inne elementy, stanowiące temat uzupełniający.
Przyjmujemy zasadę, że im linia, po której biegnie wzrok, jest mniej zagmatwana, tym kompozycja jest czytelniejsza i  bardziej zrozumiała. Linia ta może przybierać różny kształt. Od linii prostych przez  spiralne albo zygzakowate, często jednak przybiera formy całkowicie nieregularne.

Rys. 1










Zasadniczo mamy podświadomą skłonność oglądania obrazu od lewej do prawej, względnie od góry do dołu, gdy zdjęcie jest pionowe.
Nawyk ten jest tak silny, że wzrok pada na lewą górną ćwiartkę obrazu, jeśli nie wykorzystujemy innych mocnych punktów.

Wzrok nasz z dużą łatwością znajduje temat główny i przypatrzywszy się mu, w naturalny dla siebie sposób dąży na prawo i w dół. Natomiast ujęcie tematu głównego z prawej strony fotografii daje nam wrażenie, że plama jego „dąży” na lewo, czyli w kierunku odwrotnym. Wywołuje to wrażenie niepokoju i podkreśla dynamikę układu. Zasada ta ma specjalne znaczenie dla przedmiotów posiadających konkretny kierunek „przód” np. samochód, człowiek, zwierze, itp.
Człowiek, mający na zdjęciu twarz zwróconą w prawą stronę obrazu robi wrażenie spokojnego. Przy zwrocie w lewą stronę twarz nabiera cech dynamicznych, „bojowych”.

7. Równowaga obrazu

Równowaga plastyczna przypomina nieco równowagę fizyczną. Zagadnienie równowagi fizycznej jest pojęciem ścisłym i wymiernym, równowaga plastyczna, lub jej brak, daje się stwierdzić jedynie wrażeniowo.
Mówiąc o równowadze musimy zastanowić się nad istotą ciężkości poszczególnych elementów fotografii. Na tę „ciężkość” wpływają:
•    Wielkość plamy
•    Wartość tonalna
•    Kolor
•    Ostrość plamy lub nieostrości
•    Kontrast plamy z jej tłem
•    Odległość dzieląca plamy
•    Wartość emocjonalna

Wyobraźmy sobie powierzchnię obrazu opartą na ostrzu igły.

Rys. 1











Rys. 2











Dotychczas mówiliśmy o zrównoważeniu dwóch elementów obrazu. Komponując obraz fotograficzny należy pamiętać, że elementów tych jest dużo więcej, że każdy z nich ma swą ciężkość i że dopiero zrównoważenie ich wszystkich tworzy fotografię zwartą i zrównoważoną.

8. Treść czy forma

Pstrykacz (posiadacz idioten camera) fotografuje naturalistyczne, odtwarza wielką ilość szczegółów, często niepotrzebnych czy nawet szkodliwych, które powodują nieczytelność tematu głównego.
Artysta fotograf dokonuje syntezy otaczającego go świata, usuwa wszystko co zamazuje przekaz od autora do odbiorcy.

Temat to nie tylko przedmiot, ale jego treść, to uczucia wzbudzone w odbiorcy.
Znajomość techniki (formy) pozwala na dobór odpowiedniej metody i kompozycji do zamierzonego wyniku powstania artystycznego obrazu fotograficznego.
Gdy potrafimy stworzyć nową formę, ona może stworzyć nowe treści starego tematu.

Widziałbym trzy podstawowe metody twórcze:

  1. Realizm – odtwarzanie naturalistycznej prawdy,
  2. Romantyzm – wzbudzanie uczuć
  3. Abstrakcjonizm – forma np. fotografowanie małych fragmentów przedmiotów, pognieciony papier, ugniatana plastelina, plamy atramentu wpuszczonego do wody, itp.